‘En je raadt het niet, zo doet een vogel en zo doet een vis. Zo doet een duizendpoot die schoenen poetsen is’. Het is een van de bekendste passages uit een kinderliedje ooit. En als kind denk je dan: wel sneu voor die duizendpoot. Maar we hebben goed nieuws: een duizendpoot heeft namelijk helemaal geen duizend poten en hoeft dus maar veel minder schoenen te poetsen. In dit artikel vertellen we je hoeveel poten duizendpoten wél hebben.
Duizendpoot. Het klinkt bijzonder, alsof dit dier over de bodem kruipt met letterlijk duizend poten. Toch blijkt dat de naam meer een vorm van een hyperbool (overdrijving) is dan dat ze echt duizend poten hebben. De meeste duizendpoten hebben er namelijk veel minder. De meeste soorten hebben ergens tussen de 30 en 400 poten. Dit aantal hangt af van het aantal delen in hun lichaam, omdat elk deel precies één paar poten heeft.
Hoe is deze naam dan ontstaan? Bij het ontdekken van dit dier was men verbaasd over de enorme hoeveelheid poten van het dier. Per wijze van overdrijving is toen de naam duizendpoot ontstaan. Niet omdat iemand een foutje heeft gemaakt bij het tellen – iedere duizendpoot heeft namelijk een ander aantal poten – maar omdat je met zo’n naam meteen weet over welk dier het gaat.
Zijn er dan helemaal geen échte duizendpoten?
We weten dus dat duizendpoten gemiddeld veel minder poten hebben dan de naam doet vermoeden. Het gemiddelde ligt dus ergens tussen de 30 en 400 poten, maar er zijn individuen die er veel meer hebben. In 2021 werd er voor het eerst een duizendpoot ontdekt met daadwerkelijk meer dan duizend poten. Dit dier werd ontdekt in Australië, waar sowieso al de gekste insecten leven. De Latijnse naam voor deze duizenpootsoort is de Eumillipes persephone, maar dat mag je snel vergeten. Bij een exemplaar van dit soort werden maar liefst 1306 poten geteld!
De onderzoekers moest letterlijk diep gaan om dit soort te ontdekken. Deze duizendpootsoort leeft namelijk tot wel 60 meter diep in onze aardbodem. Dus de kans is klein dat jouw peuter zo’n beestje opgraaft als hij in de zandbak speelt. Deze duizendpoot beweegt over het algemeen langzaam, omdat hij constant een tunnel moet graven door stevige grondsoorten diep in de aarde.
Wist je dat de duizendpoot al honderden miljoenen jaren op aarde voorkomt? Nou, bij deze dan. Dat heeft de duizendpoot grotendeels te danken aan het feit dat hun lichaam zich heel goed aan hun omgeving kan aanpassen. Ze hebben een lang, plat en smal lichaam, waarmee ze zich overal tussendoor kunnen wurmen. En zoals we al schreven, bestaat het lichaam uit allemaal losse delen met twee poten eraan. Dat zorgt ervoor dat het lichaam extreem flexibel is. Daar komt bij dat ze giftige klauwen hebben, waarmee ze hun grootste vijanden kunnen uitschakelen.
Deze klauwen maken duizendpoten goede jagers. Hoewel de meeste duizendpoten klein zijn en op insecten jagen, zijn er soorten zoals de reuzenduizendpoot die zelfs vogels, muizen en kleine slangen aankunnen. Dit soort kan zelfs wel 30 centimeter lang worden, net zo lang als een liniaal dus. Gelukkig zijn die niet in Nederland te vinden, maar daarvoor moet je naar de tropische regenwouden ergens in Zuid-Amerika.
Hoe zit het met miljoenpoten?
Imposant hoor, die duizendpoten. Maar er bestaan ook miljoenpoten! Die beesten lijken behoorlijk op elkaar en worden dus ook weleens door elkaar gehaald. Het belangrijkste verschil is dat miljoenpoten planteneters zijn en vooral rottend materiaal eten. Duizendpoten zijn dan weer echte vleeseters en jagen op insecten en andere dieren. Bovendien hebben miljoenpoten twee paar poten per lichaamsdeel, terwijl duizendpoten het bij één paar houden. Miljoenpoten zijn meestal trager en rollen zich op als ze zich bedreigd voelen, terwijl duizendpoten vertrouwen op snelheid en hun giftige klauwen om zichzelf te verdedigen. En voor miljoenpoten geldt: nee, die hebben niet écht een miljoen poten.
Wanneer zie je ze?
Duizendpoten zijn echte nachtdieren. Overdag verstoppen ze zich op donkere, vochtige plekken. Denk hierbij aan stenen, bladeren en onder boomschors, maar het is ook de reden dat je ze – als je ze in huis hebt – in de badkamer of achter de koelkast zou vinden. ’s Nachts gaan ze op jacht. Met hun giftige klauwen kunnen ze niet alleen insecten vangen, maar kunnen ze ook grotere prooien verlammen. Schrik echter niet. Hun beet is doorgaans ongevaarlijk voor mensen. Al kan die wel pijn doen. Een beetje te vergelijken met een wespensteek.
Naast hun rol als jager zijn duizendpoten ook belangrijk voor het ecosysteem. Doordat zij veel tunnels graven om zich door de grond, beluchten ze de bodem. Dat helpt dan weer bij het afbreken van organisch materiaal. Wereldwijd zijn er meer dan 8.000 soorten duizendpoten, al zijn de onderlinge verschillen vaak heel klein. Sommige soorten zijn nauwelijks een paar millimeter lang, terwijl andere dus lengtes van meer dan 30 centimeter bereiken. Ze komen voor in bijna alle klimaten, van tropische regenwouden tot woestijnen. En heel af en toe ook in jouw huis of tuin.
